/Chắc môn lý và trò văn...trái dấu.Trò học hoài nhớ mãi... kính thầy thôi/ Thơ Quỳnh Anh

VIDEO

HỖ TRỢ

QUẢNG CÁO

LỊCH

LIÊN KẾT

TÔ NGỌC THẠCH

TRANH KHÊ TỨ KỲ LẠI NHẦM SANG TRANH KHÊ VĨNH LẠI

Đây là câu chuyện chẳng lấy gì làm vui trong việc dịch thuật từ chữ Nho ra quốc ngữ, cùng với sự thiếu cẩn trọng của những người làm sách từ Trung ương tới tỉnh thành về một số Tiến sỹ Nho học,

TRANH KHÊ TỨ KỲ LẠI NHẦM SANG TRANH KHÊ VĨNH LẠI

.

       Đây là câu chuyện chẳng lấy gì làm vui trong việc dịch thuật từ chữ Nho ra quốc ngữ, cùng với sự thiếu cẩn trọng của những người làm sách từ Trung ương tới tỉnh thành về một số Tiến sỹ Nho học, trong đó có nhà khoa bảng Đặng Duy Minh (1568 -?), quê xã Tranh Khê, huyện Tứ Kỳ đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sỹ xuất thân khoa Giáp thìn niên hiệu Hoằng Định 6 (1604) đời Lê Kính Tông, làm quan đến chức Đô cấp sự trung.

       Từ trước thời Lê Sơ huyện Tứ Kỳ, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương đã có xã Tranh Khê thuộc tổng An Bồ, đến thời đầu nhà Nguyễn đổi thành xã Tranh Nguyên, tổng An Bồ, huyện Tứ Kỳ, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương. Từ năm 1838 là xã Tranh Nguyên, tổng An Bồ, huyện Vĩnh Bảo, nay là thôn Thiết Tranh – Tranh (Chanh) Nguyên, xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.

       Không biết số phận rủi ro thế nào, mà trước năm 2018 ông không được ghi vào danh sách những người đỗ đại khoa của huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng, rồi Ban Biên soạn cuốn “Tiến sỹ Nho học Hải Dương” xuất bản năm 1999 (trang 73) lấy từ nguồn nào không biết, lại ghi Tiến sỹ Đặng Duy Minh vào xã Tranh Khê huyện Vĩnh Lại, nay là thôn Tranh Khê, xã Đồng Tâm, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương với ghi chú khá nét: Theo “Liệt huyện đăng khoa bị khảo”, ông thi đỗ năm 45 tuổi. Trong tôi bật ra dòng cảm xúc:

Quê ông ở tận Tứ Kỳ

Sao ghi Vĩnh Lại cớ gì: Sách ơi

Cũng vì con chữ cả thôi

Tranh Khê huyện nọ nhầm thời huyện kia

Ngàn năm còn đó văn bia

Đất trời sùi sụt sẻ chia cùng Người?

       Không biết làm gì để chứng minh cho địa danh nào đúng, mấy anh em tôi làm cuộc du ngoạn về huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương. Khi tới gần lỵ huyện, chúng tôi vào xã Đồng Tâm hỏi xem có thôn Tranh Khê không? Và được biết, nơi đây không có tên địa danh này. Anh em đành tới thị xã Ninh Giang, tìm mấy nhà nghiên cứu Hán Nôm để hỏi cặn kẽ: Một số người nói ở khu vực lỵ sở của châu Hạ Hồng, có thể là xã Thống Kênh huyện Gia Lộc, hay xã Văn Giang giáp với huyện Thanh Miện. Thế rồi đoàn lại tiếp tục cuộc hành trình tới hai địa điểm trên để tìm làng Tranh Khê, nhưng cuối cùng kết quả không vẫn hoàn không...

       Chẳng biết làm gì hơn, đành trở lại thị xã Ninh Giang để tìm xem có cơ may nào không. Đang lay hoay tìm quán uống nước thì gặp ngay được người quen là nhà giáo N.V.T. Vừa chìa tay bắt, anh hỏi chúng tôi:

-         Cơn gió nào đưa các ông tới đây?

-         Chúng tôi đang đi tìm một vị tiến sỹ Nho học quê thôn Trang Khê ở huyện mình đây. Tôi nói.

-         Thế thì các ông tìm đúng người, đúng việc rồi đó. Cả cuộc đời tôi dạy học và nghiên cứu lịch sử ở Ninh Giang, nên có chút hiểu biết về các địa danh ở huyện này.

-         Thế ở đây có thôn Tranh Khê không, nhà giáo?

-         Từ xa xưa tới nay huyện Ninh Giang và xã Đồng Tâm không có thôn Tranh Khê,

chỉ có thôn Tranh Xuyên ở xã Đồng Tâm thôi, mà thôn này thì các anh biết rồi vì cùng một làng với thôn Tranh (Chanh) Chử bên Vĩnh Bảo.

-         Thế thôn này có họ Đặng không ông?

-         Không, chỉ có một gia đình họ Đặng tôi quen từ Hưng Yên về cách đây mấy chục

năm trước.

-         Thế nhà giáo có thấy văn bia tiến sỹ gì không?

-         Làm gì có. Chắc chắn đây là một sự nhầm lẫn của những người biên soạn sách của trung ương và Hải Dương đó thôi?

-         Tôi tưởng mỗi Hải Phòng làm nhầm, ai ngờ Hải Dương cũng nhầm lẫn địa danh của huyện lỵ Tứ Kỳ và Ninh Giang, nay lại nhầm về Tiến sỹ Nho học Đặng Duy Minh, hay thật.

          Vừa uống xong ngụm nước, NVT lại hỏi:

-         Thế ở Tranh (Chanh) Nguyên, Vĩnh Bảo có bia mộ gì không?

-         Có, mộ cổ nằm ở cánh đồng làng với diện tích nay còn khoảng một sào Bắc Bộ, còn bia đá cổ ở đình làng Tranh Nguyên khắc bằng chữ Nho khá nét, chúng tôi tạm dịch nghĩa như sau:

       Ngày 20 tháng 8 năm Tự Đức thứ 35 (1872) xã Tranh Nguyên, tổng An Bồ.  Trong đó có đoạn: Xã ta từ xưa đã có Đặng Tiến sỹ làm rạng danh cho bản ấp từ lúc còn hoang sơ, tới nay vẫn duy trì hương khói thờ phụng. Các vị phụ lão đã khởi công xây dựng đình nhưng còn nhỏ bé, lúc đó có  bản tổng Thường Viện và Phó tổng xã Quý Xuyên là Hoàng Trung Xuân tham gia. Nay có Tôn Thái Từ Nguyễn Thị Kiệt là người xuất gia quy góp ruộng vườn dựng lại đình làm nơi tế lễ khang trang không còn nhỏ bé như ngày trước nữa. Thực là “việc có nhỏ có to, nhưng làm điều thiện không có to có nhỏ vậy”…

-         Thế đình làng thờ mấy vị thành hoàng và còn sắc phong nào không?

-         Theo tư liệu trên Viện Khoa học Xã hội Việt Nam thì đình làng Tranh Nguyên thờ thành hoàng tên hiệu là Trinh Thục Tấu Nươngtôn thần, không rõ tên húy. Trong thần tích ghi vị thần này sống thời nhà Trần, khi sinh ra đã có điềm lạ, 16 tuổi hóa, tự xưng là “Tấu Nương Thát sinh”, sau có nhiều điều linh ứng, dân cầu đảo được ứng nghiệm, nên lập đền thờ. Thờ ngài bằng ngai và xin sắc phong được một đạo vào năm Khải Định 9 (1924).

-         Thế thì chính xác Tiến sỹ Nho học Đặng Duy Minh ở bên Vĩnh Bảo rồi, không phải bàn cãi gì nữa. NVT khảng khái trả lời…

          Ngay sau đó anh em tôi vào tiệm cơm kế bên ăn trưa. Trong lúc trò chuyện mọi người mới bảo:

-         Tất cả do sự thiếu cẩn trọng của mấy ông bà biên soạn sách, nên mình mới khổ ải thế này đây. Nhà khoa bảng của tỉnh này thì ghi sang tỉnh khác hoặc ngược lại.

Tôi tiếp lời đùa vui:

-         Nếu không có mấy ông làm ẩu thế thì anh em mình đã không có cuộc gặp ngày hôm nay…?

                                         Ngọc Tô
.


Khu lăng mộ TS. Đặng Duy Minh.
Người đứng là trưởng ban khánh tiết làng Tranh Nguyên, Nguyễn Văn May
.


 

Bia đá ở đình Tranh Nguyên