/Chắc môn lý và trò văn...trái dấu.Trò học hoài nhớ mãi... kính thầy thôi/ Thơ Quỳnh Anh

VIDEO

HỖ TRỢ

QUẢNG CÁO

LỊCH

LIÊN KẾT

Tin trong Nước

HẾT BẤT NGỜ NÀY SANG BẤT NGỜ KHÁC

Mong rằng những nhà nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu lịch sử khác sẽ tìm kiếm bổ sung thêm vào danh sách các nhà khoa bảng của mảnh đất “Bảo vệ vĩnh viễn”.

 

HẾT BẤT NGỜ NÀY SANG BẤT NGỜ KHÁC

.

       Khi phát hiện ra sự nhầm lẫn một số trí thức Nho học của huyện Ninh Giang – Hải Dương sang huyện Vĩnh Bảo – Hải Phòng, trong tôi đã có linh tính: Một số nhà khoa bảng của Vĩnh Bảo – Hải Phòng sẽ bị nhầm sang huyện Tứ Kỳ cũng như một số huyện khác của tỉnh Hải Dương và ngược lại. Chúng tôi đành lần lượt xem lại kỹ gần 3000 các nhà khoa bảng ở nhiều tài liệu khác nhau của trung ương và địa phương để có thể tìm ra một số nhà khoa bảng cho mảnh đất “Bảo vệ vĩnh viễn” chẳng khác nào như chuyện “Mò kim đáy biển”…

       Chính những nhà biên soạn sách đôi lúc cũng chưa dám khảng định một số nhà khoa bảng kia là người của huyện Vĩnh Bảo hay của huyện Tứ Kỳ hay của huyện Kim Môn… và nhiều trường hợp có một hai nhà khoa bảng mà cả hai làng của hai địa phương đều nhận là người của quê hương mình. Hay có những làng xã, dòng tộc khi viết lịch sử hay viết về gia phả của mình cứ “thêm mắm thêm muối”, làm chúng tôi “mướt mồ hôi” để tìm ra các nhà khoa bảng và các chức danh đã ghi. Vì thế nhiều cuộc tranh luận nảy lửa xảy ra, nhưng dẫu sao ta vẫn phải dựa vào các chứng cứ khách quan, có tính xác thực để giải thích đúng sai?

       Trong cuốn sách của Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin năm 2002 có ghi: Nguyễn Duy Tinh, người xã Tạ Xá, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Đỗ Đệ Tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Ất Mùi, niên hiệu Đại Chính 6 (1535) đời Mạc Đăng Doanh (cùng khoa thi với Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm). Làm quan tới chức Thừa Chính sứ.

        Nguyễn Bá Tùng, người làng Tạ Xá huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng (cùng quê với Nguyễn Duy Tinh). Đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ xuất thân (Hoàng giáp) khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Cảnh Thống 5 (1502) đời Lê Hiến Tông (cùng khoa thi với Trạng nguyên Lê Ích Mộc ở Thủy Nguyên).

        Nhưng sách “Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075 – 1919” xuất bản năm 2006 lại ghi: Xã Tạ Xá xem chú thích Nguyễn Bá Tùng cùng xã với Nguyễn Duy Tinh. Và, chúng tôi lần theo dòng chú thích kia: Theo Đỉnh khiết Đại Việt lịch triều đăng khoa lục và Đăng khoa lục sưu giảng ghi tên xã Tạ Xá. Rồi trong Đỉnh khiết Đại Việt lịch triều đăng khoa lục còn ghi thêm tên xã Lạc Dục. Thông qua một nhà sử học người Tứ Kỳ, chúng tôi đã biết được thôn Lạc Dục thuộc xã Hưng Đạo, huyện Tứ Kỳ gần thành phố Hải Dương. Nhưng để xác minh được đây có phải là tên cổ xưa hay tên mới có thì là chuyện không hề đơn giản.

        Cách đây mấy năm, vào một ngày hè nóng như thiêu như đốt, nhân có việc ở Báo Hải Dương, mấy anh em tôi làm chuyến chu du tới xã Hưng Đạo, huyện Tứ Kỳ. Lúc qua Trạm Y tế xã Hưng Đạo, tôi mới ghé qua hỏi một thày thuốc trẻ:

-         Bác sỹ chỉ giúp đường tới thôn Lạc Dục?

-         Các chú hỏi có việc gì? Người thày thuốc trẻ hỏi.

-         À, chúng tôi là mấy anh em nhà văn muốn tìm hiểu văn hóa làng quê và đang đi tìm quê gốc cho mấy nhà khoa bảng từ thế kỷ XVI. Tôi trả lời.

-         Cháu cho các chú số máy của bác “Già làng” để các chú hỏi. Người thày thuốc trẻ trả lời.

          Qua số điện thoại mà người thày thuốc cho, chúng tôi đã tới được Lạc Dục. Đây là một địa danh nằm sát ngay sông Thái Bình và có bề dày văn hóa. Rất may cho đoàn là cán bộ thôn rất nhiệt tình và 6 sắc phong của Lạc Dục vẫn còn được giữ nguyên vẹn. Chúng tôi cẩn thận nhìn từng sắc phong một, từ niên hiệu Cảnh Hưng thứ 28 (1767), Tự Đức 6 (1853) và 33 (1880), Đồng Khánh 2 (1886), Duy Tân 3 (1909) đến Khải Định 9 (1924) đều ghi: Sắc cho Hải Dương tỉnh, Tứ Kỳ huyện, Nghĩa Xá tổng, Lạc Dục xã. Trong đầu tôi đã có tư tưởng đây không phải là quê gốc của hai Tiến sỹ kia. Kết hợp với các yếu tố khác, chúng tôi dùng phương pháp loại trừ thì nhà khoa bảng Nguyễn Duy Tinh và nhà khoa bảng Nguyễn Bá Tùng là người quê gốc thuộc huyện Vĩnh Bảo.     

          Theo một số tài liệu cổ có ghi xã Tạ Xá trước đây chính là sở Tây Tạ thuộc tổng Bắc Tạ, nên hai nhà khoa bảng Nguyễn Duy Tinh và Nguyễn Bá Tùng là người thuộc sở Tây Tạ, sau này xã Lý Nhân, nay là Thượng Hạ Đồng, xã An Hòa, huyện Vĩnh Bảo.

       Hay một trường hợp khác, có Nguyễn Đình Tộ (1482 - ?) và Nguyễn Sư Khanh (1566 - ?) đều đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân, hai ông cháu là người xã Đông Quất, tổng Can Trì, huyện Tứ Kỳ. Nhưng trong sách “Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075 – 1919” xuất bản năm 2006, lại ghi nay là thôn Phương Quất, xã Kỳ Sơn, huyện Tứ Kỳ, Hải Dương.

      Chúng tôi phải bới lục hết các tư liệu ở các cơ quan lưu trữ Nhà nước để tìm được ba tấm bản đồ huyện Tứ Kỳ, Ninh Giang và Vĩnh Bảo thời nhà Nguyễn vào cuối đời Tự Đức. Khi xem hết các xã thì huyện Tứ Kỳ không có xã Đông Quất, mà chỉ ở bản đồ huyện Vĩnh Bảo mới có xã Đông Quất, tổng Can Trì mà thôi.

       Để cho chắc chắn, chúng tôi lại tức tốc tới thôn Phương Quất xã Kỳ Sơn, huyện Tứ Kỳ nằm gần giáp với tỉnh lỵ Hải Dương, nhưng chuyến đi chưa thu được kết quả gì khả quan. Một tuần sau chúng tôi tiếp tục về thôn Tràng (Đông Quất xưa), xã Tam Đa, huyện Vĩnh Bảo thì đình Tràng (thờ Nguyễn Sư Khanh) còn đôi câu đối “Lưỡng quốc bá phương danh, Tiến sỹ xuất thân, Bắc triều phụng sứ; Thiên thu long tự điển, dực ngôn dựng tú, Đông nhạc chung linh”; Tạm dịch nghĩa là: “Hai nước nức tiếng thơm đỗ Tiến sỹ, đi sứ Trung Quốc, ngàn năm tên lưu trong sách, văn chương hàng cứng cỏi núi Đông hun đúc khí thiêng”. Ở làng Đông Quất (nay là Tràng) còn lưu truyền bài ca có câu: “Hiệu Hồng Ninh thứ hai năm ấy. Khoa Nhâm Thìn tiến sỹ rành rành. Văn nhân tài tử đua tranh. Thứ ba, ông Nguyễn Sư Khanh bảng đầu. Đây cũng là những minh chứng để khảng định lại xã Đông Quất thuộc tổng Hu Trì, huyện Tứ Kỳ, nay thuộc xã Tam Đa, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng là quê gốc của hai nhà khoa bảng trên.

          Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi phát hiện thêm được nhà khoa bảng Đặng Duy Minh (1551 - ?), người xã Tranh Khê, tổng An Bồ, huyện Tứ Kỳ. Nay là thôn Tranh Khê, xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Bảo.  50 tuổi đỗ Hội nguyên, Đệ tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Giáp Thìn niên hiệu Hoằng Định 6 (1604) đời Lê Kính Tông. Làm quan đến chức Đô cấp sự trung.

       Còn một số nhà khoa bảng quê ở huyện Vĩnh Lại và huyện Tứ Kỳ cổ (trước năm 1838), cần phải có xác minh thêm mới khảng định được chính xác quê gốc của họ gồm:   

1-    Nguyễn Mỹ (? - ?), người huyện Vĩnh Lại. Đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bảo 3 (1442) đời Lê Thái Tông. Làm quan đến chức Lễ bộ Tả thị lang.

2-    Nguyễn Duy Minh (1462 - ?), người xã Hà Dương, huyện Vĩnh Lại. Nay là thôn Hà Dương, xã Cộng Hiền, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Đỗ Đệ tam đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức thứ 18 (1487) đời Lê Thánh Tông. Làm quan đến chức Tả thị lang.

      Có tài liệu ghi Nguyễn Duy Minh sinh năm 1468, người xã Hà Trường, huyện Giáp Sơn. Nay là thôn Hà Tràng, xã Thăng Long, huyện Kim Môn, tỉnh Hải Dương?

3-    Phạm Ngọc Uyên (? - ?), người huyện Tứ Kỳ. Đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ xuất thân (Hoàng giáp) khoa Canh Tuất niên hiệu Hồng Đức 21 (1490) đời Lê Thánh Tông.

 4-    Nguyễn Minh Đạt (? - ?), người huyện Tứ Kỳ. Đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ xuất thân (Hoàng giáp) khoa Quý Sửu, niên hiệu Hồng Đức (1493) đời Lê Thánh Tông. Làm quan tới chứ Thừa Chính sử.

5-    Nguyễn Văn Kiệt (? - ?), người huyện Tứ Kỳ. Đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ xuất thân (Hoàng giáp), niên hiệu Hồng Thuận 6 (1514) đời Lê Trung Dực.

          Còn riêng hai trường hợp sau có thể là do sự nhầm lẫn ở các sách ghi từ trước:

“Trầm luân dâu bể đời người

Quê xưa nay đã luân hồi về đâu

Bùi ngùi phiêu dạt bờ ngâu

Hồn thương có biết xa sau gọi tìm?

          Nên hai nhà khoa bảng dưới đây ít có khả năng là người Vĩnh Bảo vì các làng ở xã Hùng Tiến, Vĩnh Bảo từ lúc thành lập đến năm 1838 đều thuộc huyện Tứ Kỳ cổ:

a-     Lê Tử Khanh (? - ?), người xã Xuân Trì, huyện Vĩnh Lại. Nay là xã Hùng Tiến, huyện Vĩnh Bảo. Đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ (Hoàng giáp) khoa Quý Mùi niên hiệu Thống Nguyên 2 (1523) đời Lê Cung Hoàng. Làm quan đến chức Đoán sự.

b-    Phí Vạn Toàn (? - ?), người xã Xuân Trì, huyện Vĩnh Lại. Nay là thôn Phương Trì, xã Hùng Tiến, huyện Vĩnh Bảo. Đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sỹ xuất thân khoa Ất Mùi niên hiệu Đại Chính 6 (1535) đời Mạc Đăng Doanh. Làm quan đến chức Tham chính.

          Danh sách các vị đỗ đại khoa của Vĩnh Bảo không chỉ có vẻn vẹn trên hai chục Tiến sỹ, Trạng nguyên. Vì con đường thời gian trải dài 844 năm (1075 – 1919), nhiều tư liệu chưa được cập nhật, bị mất mát, thất lạc hay bị ghi nhầm sang các tỉnh thành khác... Mong rằng những nhà nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu lịch sử khác sẽ tìm kiếm bổ sung thêm vào danh sách các nhà khoa bảng của mảnh đất “Bảo vệ vĩnh viễn”. 

 Ngọc Tô